Can taşıyan her varlık hayatını idame ettirmede diğer varlıklar kadar hak sahibidir. Cins olarak da böyledir, tür olarak da. İnsana canı veren hiç kuşkusuz ki Allah(c.c)’tır. Allah(c.c)’ın verdiği canı da ancak Allah(c.c) alır. İnsanın diğer insanların yaşam hakkına saygı duyması, zımnında kendisine saygı duymasıdır. Kendine saygı duyan, insanı da aşan boyutta bütün canlıların yaşam hakkına saygı duyar. Hayatın doğal dengesi kuşkusuz ki; bu saygı duyma dairesi içinde sağlıklı bir biçimde cereyan eder.

İnsanların birbirlerinin canına yaşam hakkına kast etmesi olağanüstü durumlar (savaş, zülum, haneye tecavüz, namus ile iffeti payimal etme… v.b.) dışında haram kılınmıştır. Parantez içine aldığımız unsurlardan fiili savaş dışında kalan unsurlar görece olabileceği için Kur’an bunu “meşru bir sebep”le tefsir eder. Bu ‘Müteammiden’ şeklinde ifadeye koyulan ‘kasıtlı’ öldürmeyi, gerekçesi meşru olan öldürmekten ayırmak içindir. Oldukça da önemli bir hukuk kuralıdır.

Din özü itibarıyla hükümran olduğu her zeminde bütün insanların can emniyetini sağlamayı taahhüt eder. Özellikle “Ehl-i Zımmet” olarak ifade edilen başka dinden olup da ‘cizye/bir nevi vergi de sayılabilecek bedeli’ İslam devletine ödeyenlerin, can emniyetleri başta olmak üzere, din, mal, nesil ve akıl emniyetleri güvence altına alınır. “Ulul emr” ile “Ehl-ul hal ve’l akd” tabir edilen umera ile ulema zümresi bu emniyetin tesisinde önemli rol üstlenirler. Müslüman halk da sosyal hayatlarını bu hukuk ilkeleri doğrultusunda idame ettirir.

İslam ceza hukukundaki ‘Had’ler de tarafların ferdi olarak birbirlerine husumet beslememeleri için had cezalarını kadı veya müftü tabir edilen otoritenin tayin ettiği memurlar infaz ederler. Özellikle ‘Kısas’ olarak bildiğimiz “Cana karşı can” ilkesinde maktulün ailesine katilin cezalandırılmasında ferdi ihtiyar ve yetki vermez. İslam devletinin hukuki kurumları devreye girerek, hayatın her alanında cana kasdetmeyi, can almayı ferdin ihtiyarına bırakmadan kendisi icra ederek, adalet ile sosyal barışı tesis eder.

Kur’an-ı Hâkim’de zikrolunan Hz. Âdem(a.s)’ın iki oğlunun hikâyesinde Kabil’in suçsuz ve günahsız olan Habil’i öldürmesi hayvandan daha da aşığı derekeye düşmek olarak resmedilir. (Maide Suresi) Akabinde gelen 32. ayette de şöyle buyrulur; “Kim haksız yere bir cana kıyarsa bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir canı kurtarırsa bütün insanları kurtarmış gibi olur.”

Kitabımızın bu şekilde ifade ettiği canın aziz oluşunu en aziz bilenlerin başında Peygamberimiz Efendimiz(sav) gelmektedir. Bütün yaşamı boyunca insan ve can taşıyan diğer bütün varlıklara karşı merhameti elden bırakmamıştır. Uhud savaşında hırs ile kinlerinin kurbanı olarak Müslümanların ölü bedenlerine işkence uygulayan, uzuvlarını kesen (müsle yapan) müşriklerden misli ile intikam almayı Kur’an’i bir emir olarak yanlış ilan etmiş, insanın cesedini dahi aziz bilmiştir.

Ve lakin aynı peygamber din-u diyanetinden dolayı kendisine zulmedenlere karşı savaş meydanında kılıcı elinde düşmesin diye deriden bileklik yaptıracak kadar da kılıcına bağlı! Gerektiğinde öldürmeyi de yaşamak ile yaşatmak kadar aziz bilmiştir. O ince çizgiyi muhafaza etmeyi başarabilmiştir.

Sözün özü;

Can emniyeti hepimizin sığındığı Allah(c.c)’ın bizim için inşa ettiği bir limandır. Bu limana her canlının sığınma hakkı vardır. Ölümden ve zulümden çok çeken mazlum Müslümanlar olarak nedense hep öldürmeye meyyal hale gelmişiz! Gazzeli çocuklar için üstadın dediği gibi “Onların kandan daha çok süte ihtiyacı var” Üstadın bu tespiti İsrail zulmünü mazur görmek, yaşamayı çok sevmek… vb. şekilde de tefsir edilecek bir yaklaşım! Ne var ki; bu yaklaşımın zımnında taşıdığı insanın aziz oluşu, Hz. İnsan oluşunu da düşünmek zorundayız.

Kendi canını aziz bilen, kendi nefsi için istediğini diğer insanlar için isteyebilen yüreği geniş Müslümanlara selam olsun.